Język kaszubski
Używany na codzień przez kilkadziesiąt
tysięcy Kaszubów, język kaszubski jest jednym z języków pomorskich i należy do
lechickiej grupy języków zachodniosłowiańskich. Jednakże jego klasyfikacja nie dla
wszystkich jest do końca jasna i budzi wiele kontrowersji- część językoznawców
uznaje go nie za język, ale za dialekt lub gwarę języka polskiego. Przyczyn tych
niejasności należy szukać przede wszystkim w różnych definicjach terminu
"język"- rezultat klasyfikacji będzie inny, w zależności o którą z nich
się oprzemy. Nie bez znaczenia również było podłoże polityczne, a więc wieloletnie
presje i zabiegi władz o to, aby każdy mieszkaniec Polski czuł się Polakiem i uważał
język polski za swój ojczysty. Obecnie sytuacja uległa znacznej zmnianie. Zdecydowana
większość językoznawców nie kwestionuje, że kaszubski jest takim samym językiem jak
język polski czy inne języki słowniańskie. Na terenie Polski funkcjonują szkoły, w
których uczy się kaszubskiego, powstają książki, gazety, programy telewizyjne i
radiowe, a nawet strony internetowe po kaszubsku. Bez problemu również można
zaopatrzyć się w słownik kaszubsko-polski. Pierwsze drukowane dzieła literackie
napisane po kaszubsku powstały w XVI wieku, natomiast uczeni przyjmują, że sam język
wyodrębnił się dużo wcześniej, około XVI wieku. Powodem wyodrębnienia się
kaszubskiego spośród innych języków słowiańskich były naturalne granice
geograficzne, oddzielające Kaszubów od pozostałych osadników, a także tendencje
Kaszubów do osiedlania się wzdłuż wybrzeża Morza Bałtyckiego. Na przestrzeni wieków
obszar, na którym mówiono po kaszubsku, ulegał wielokrotnym zmianom, prowadzącym do
jego zawężenia. Dziś w niektórych rejonach jest nadal bardzo popularny, w inncyh
zanika zupełnie. Warunki sprzyjające jego konserwacji panują szczególnie w małych
kaszubskich wsiach, gdzie znają go i używają wszyscy mieszkańcy. Natomiast odwrotnie
dzieje się w większych miastach, takich jak np. Gdańsk, gdzie stosunek osób
mówiących po kaszubsku, do mówiących po polsku jest niewielki i Kaszubi z
konieczności posługują się językiem polskim. Kolejnym powodem stopniowego zanikania
języka kaszubskiego na terenie naszego kraju, jest fakt, że wiele Kaszubów rozjechało
się po świecie. Szczególnie znaczące okazały się ich masowe emigracje do Kanady pod
koniec XIXwieku, kiedy to tereny Polski bezpowrotnie opuściło 20 tys. osób tego
pochodzenia. Przyczyną emigracji na tak dużą skalę były właśnie prześladowania i
represje Kaszubów. W związku z tym, kiedy tylko rząd kanadyjski ogłosił, że
poszukuje osadników, bez namysłu skorzystali z tej możliwości.
Język kaszubski a
język polski
O ile kwestia klasyfikacji języka
kaszubskiego nie dla wszystkich jest oczywsita, to fakt podobieństwa tych dwóch
języków trudno jest zanegować. Profesor Baudouin de Courtenay twierdził nawet, że
kaszubski jest bardziej polski niż sam język polski. Ta zaskakująca teza jest tylko
pozornie absurdalna- w mowie kaszubskiej nadal istnieją słowa, fony i dźwięki, które
z języka polskiego już zniknęły. Jednakże oprócz wielu wspólnych cech, te dwa
języki dzieli wiele różnic. Pierwszą z nich łatwo jest wychwycić uchem już po
chwili rozmowy- język kaszubski sprawia wrażenie o wiele "twardzego".
Wystarczy też zerknąć na dowolny utwór napisany w tym języku, aby odkryć nieznane
litery alfabetu, a mianowicie: ë, é, ô, ã, ò, ù . Do tego dochodzą niebagatelne
różnice gramatyczne. Ale i to nie kwestionuje silnego pokrewieństwa kaszubskiego z
językiem polskim.
|
|